Even terug in de tijd september 1959                                                                

Trilogie in telegramstijl

Vergis u vooral niet: het dagboek moet niet alleen worden gezien als een
symptoom, dat zich openbaart bij verliefde jongelingen en naar romantiek
hunkerende meisjes. Er zijn ook mannen met de grote broek aan, die zich
het bijhouden van een dergelijk geschrift tot levenstaak hebben gesteld.
Neem de heer D. A. Oostra, veehouder te Veenwouden (Friesland), 
bijvoorbeeld. Hij is een nuchtere, bijna kaalhoofdige man, bezit een
modern boerenbedrijf met vijftig welvarende koeien, die hem opeisen 
van ‘s ochtends vroeg tot s avonds laat. 
En nóg kan hij het gedagboek niet laten.                                                    

          
Foto Bob van Dijk/spiegel
Elke avond noteert de heer Oostra de gebeurtenissen van de dag,terwijl zijn vrouw verstel werk doet.(jaar 1959)

In zo'n nieuwe omgeving startte opa tamelijk goed, want hij kocht aanstonds 28 lammeren voor f 190.— Deze prille diertjes dijden uit tot volwaardige schapen, die trouw werden geschoren, getuige de mededeling:  

Opa de Vries was een echte Fries met een hoofd als een bikkel. Deurwaardersbriefje om maalgeld geweigerd meldde hij glashard op 17 mei 1901. Eigenlijk had hij daar gelijk. in, want de boer, wiens molen zijn land moest bemalen, liet het ding ter voorkoming van slijtage meer stilstaan dan draaien. Weldra hield opa er demonstratief een eigen molen op na, waarmee hij wel eens even zou laten zien, dat hij het zélf kon. Zijn eerste maalexperimenten verliepen echter niet bijster gelukkig, hetgeen men kan opmaken uit zijn klaagzang: Een roede (twee in elkanders verlengde liggende wieken) uit de molen gewaaid.
Maar het leven ging verder: ‘s Morgens om 8 1/2  begonnen met zweelen. Weder in het hooi gesplit, Kleine Sjouk twee stierkalfjes gebracht, De gierkolk geledigd. En in één adem door, alsof het er iets mee had te maken: Benoeming predikant Dobbers en 20 fieuschen geschoret~, per kilo I 0.575. Voor een veeboer te Weidum waren deze gebeurtenissen allemaal even belangrijk. Want zonder zweelen ontstaat er geen hooiberg, zonder splitten maak je kans op een stevige broei en de geboorte van een stieren tweeling is tamelijk zeldzaam. Even zeldzaam bijvoorbeeld als de benoeming van een nieuwe voorganger in een gemeente als Weidum.  

De volgende dag ging het lijk van Siebren Koldijk ter schouwing naar Leeuwaden; opa na E. Oostra, waar koe werd taxeer. Met een stomp potloodje schetste hij in één volzin de dood en het leven. De dood, die hij vreesde en het leven, dat hij liefhad, omdat het hem in tien jaar was gelukt een goed lonend bestaan op te bouwen. Hij had vee, land, geld, een volgzame vrouw, knappe dochters en een schoonzoon, aan wie hij straks zijn bedrijf over kon dragen. Dat was A. D. Oostra, een vlijtige, oppassende jongeman, die hem al geruime tijd als knecht had gediend.
Opa zette de veehouderij voort tot 1908, een merkwaardig jaar, waaruit enkele zeldzame notities stammen:
13 Oktober, mistig zacht weer. Bezoek Jacob en Wiebke. Daar begon het mee, en het ging van dag tot dag verder: Mistig en fins, lets kouder, Kouder, Koud weer, Verbazend koud, Vorst; Veel vorst, Zeer veel vorst; enkele op schaatsen. Héél Friesland stond op de tweeëntwintigste oktober van het jaar 1908 op het ijs. En een maand tevoren was het warempel nog zomer!

Wel en wee van vee
Inmiddels had de jonge Oostra zich over een gloednieuw dagboek gebogen: ,Overgenomen .8 stuks vee op tazaiie. Getaxeerd Februari 1908. Nader specificerend schreef hij in een fraaie schoolmeestershand: Koe Ruurdje, geboren 1904, f 230.—. En daarachter de personalia en prijzen van de andere koebeesten: Tjitske, Wietse, Rienske, Murkje, Doeke, Sjoukje, Aukje, Tjerkje... Kortom de voltallige stal, die hij de zijne kon noemen tegen een schuldbekentenis van achtduizend gulden, terug te betalen in jaarlijkse termijnen met rente.

Er moest secuur afgelost worden zo’n duizend pegulanten per jaar, waarvoor schoonpa als ambteloos burger dan Russische staatspapieren kon kopen. En de jonge Oostra betaalde. Ondanks een groot aantal stroppen. Ondanks de waardedaling van Sjouke, de enterstier, in 1907 getaxeerd op f 135.—, in YQOQ am het hand gegaan voor f 120.—. En ondanks het feit, dat hij A. Anema, vaste arbeider, f 8.— per week en 13 weken de kost toe, zijn vrouw voor ‘t melken elke keer 25 ct. moest geven.

Oostra was al enige tijd vader en moest ongeloollijk hard werken voor zijn gezin. Daarvan getuigen de hiaten in zijn annalen, die echter ieder jaar steevast besloten met de triomfantelijke mededeling: Voldaan duizend gulden plus rente. In het jaar 1917 was hij door zijn laatste schuld heen. Maar het had zo veel van zijn krachten gevergd, dat hij in hetzelfde jaar kwam te overlijden. In dat jaar brak ook de Russische revolutie uit, met het onvermijdelijke gevolg, dat opa’s mooie staatspapieren allemaal waardeloos werden.  

Het jaar tevoren was het dertienjarige zoontje Oostra op nogal prozaïsche wijze ook met zo iets als een dagboek gestart: De gierpomp gezet en begonnen te gieren in de grote finne (een land, waarin koeien werden geweid). Dit ventje, dat bij het wisselen van tanden en kiezen al in het bedrijf had geholpen, rapporteerde op 31 maart 1916: Van school af. En om te bewijzen, dat hij flu voor vol kon doorgaan. voegde bij eraan toe: De dammetjes in de steek verlengd, want dat was volwaardige arbeid.

Maar zijn aandacht gold niet alleen moddersloten, mesthopen en achterlijven van koeien. Zijn belangstelling was veel ruimer gericht. Een ree gezien, wist hij op één van de voorste bladzijden te vertellen. En: ‘s Morgens voor ‘t eerst de maan onder melken.
Waarmee bij bedoelde, dat de zilveren maneglans bij hem een weldadige bekoring opriep. Op de zevenentwintigste juli 1916 werd zijn interesse gewekt door een geheel ander verschijnsel: Een vliegmachine gezien in de richting Dronrijp, die de westelijke koers had. Vermoedelijk een Duitse zeppelin..  

Politiek en rampspoed

De heer D. A. Oostra had als jeugdig kereltje dus al een grote opmerkingsgave. Als waardig zoon van zijn vader noteerde hij trouw Het oude varken gebigt en De paarden van de petroleum­wagen geleend en voor de hooiwagen gespannen. Maar het ontging hem daarbij met, dat elders in het land een politieke crisis op til was: 11 mei 1917 minister van oorlog, de heer Bosboom, afgetreden. En zijn eeltige jongenshand registreerde bewogen de feiten van de Grote veenbrand in Drente: 100 huizen afgebrand, 500 mensen zonder dak. Schade, inbegrepen meubels, f 500.000.—.

Met dezelfde bewogenheid maakte hij melding van het feit, dat Roelof E. Oostra een ongeluk had gekregen met het paard ophalen en dat de boerderij van Koopmans in vlammen was opgegaan. Een kleine jongen van de arbeider spelde met lucifers, aldus het waarschuwende naschrift. Met opvallend gemak schakelde hij daarop over op de aanschaf van een paar nieuwe, zwarte klompen, f 1.50, nadat hij reeds met enthousiasme had neergeschreven: Bij Blank gekocht êên Pathéfoon. Daarbij verwierf hij platen, 15 stuks, die van voren naar achteren en van achteren naar voren werden afgedraaid in de wegberm, ten aanhoren van de hele gemeente.Afgaand op de feiten, zoals dagboek schrijver III die weergeeft, moet het in Friesland zo’n twintig jaar na de eeuwwisseling in vergelijking tot vroeger veel minder saai zijn geweest. Het waren niet meer uitsluitend boerderijbranden, waarnaar men zo nu en dan eens kon kijken. Er waren nu ook prettiger dingen, die de sleur van alledag kwamen doorbreken. Op 21 augustus 1921 notuleerde de negentienjarige Oostra verrukt: Koos de Vries en ik ‘s avonds naar de Harmonie Revue 1921 van Henri ter Hall, genaamd ,Rom borm bom — en lach er maar es om”.

Foto Bob van Dijk/spiegel 1959
Veehouder D.A. Oostra op de tractor met zijn schoonzoon Meindert Veffer,
die misschien later het bedrijf zal overnemen en nu ook al een dagboek bijhoudt.

Augustus 1953

Er bestaan ook plannen tot restauratie
De gemeenteraad van Dantumadeel heeft in de Vrijdagsvond gehouden zitting op voorstel van B. en w. besloten de Skierstins met onderhorigheden te Veenwouden aan te kopen van het Dr. Henricus Poptagasthuis te Marusum welks eigendom het slot was sedert 1906, toen het gebouw waaraan in de loop der eeuwen de namen zij verbonden geweest van de families Juckema, Mellema, Manger, Feenstra. Sprée, Van Heemstra van Froma en Eibersburen. gerestaureerd werd. Sedert it de toestand, waarin het gebouw verkeerde, er niet beter opgeworden en toen zich dan ook de gelegenheld voordeed om de stins te kopen, meenden B. en W. dit gezien de historische en architectonische waarde niet te moeten nalaten een zienwijze, die de raad gelukkig gedeeld heeft.
Naar wij vernemen heeft de gemeente nog geen bepaalde bedoelingen met de "nijkeap"; wel zullen er plannen worden voorbereid tot een nieuwe restauratie
Het Poptagasthuis was financieel niet meer in staat het gebouw te onderhouden en heeft het voor een koopje (F 3250,-) over gedaan aan de gemeente, om op deze wijze het voortbestaan en het herstel te verzekeren.
De Skierstins is tot ver over de Friese grenzen in de literatuur bekend als de laatste oud-Friese stins of steenhuis, het versterkte huis der adellijken, dat in zijn oorsprong bestond uit een vierkante woontoren, door een gracht omgeven, een Friese variant van de ook elders voorkomends middeleeuwse familiesterkte in torenvormen. Hoewel ons van dit type tal van afbeeldingen zijn overgeleverd, is de Skierstins het enige, nog min of meer zuiver geconserveerde voorbeeld van een bouwwerk, dat ook in de steden verbreid was.

Van adellijke stints tot uithof van Klaarkamp

Algemeen wordt  Skierstins een overblijfsel van de uithof genoemd, welke ‘t klooster Klaarkamp (Rinsumageest) hier bezat,

Dit is echter in zoverre juist, dat de monniken dit versterkte huis later hebben overgenomen. Het behoorde eerst toe aan

het geslacht Idsenga, zoals duidelijk blijkt uit en oud-Fries stuk uit 1439, waarin men leest van ,,Idszengha gude heten nu

ltta Schira Monika huse in Sunte johannis wald”, dat is: Idszenga-goed, thans geheten Schiermonnikhuis te Sint

Johanniswoude, de oude naam van Veenwouden. Blijkens de uit 1877 daterende ,gids voor reizenden” Friesland en de

Friezen werd het vertrek boven de kelder (crypt) toen nog de paterskamer genoemd, waarboven de praterskamer gelegen

was. Het bevatte in drie jaren tal van antiquiteiten en kunstschatten.

Naast de eigenlijke stins verheft zich een 18de-eeuws woonhuis, thans postkantoor, ter plaatse van een vroegere aanbouw

blijkbaar door de monniken tot stand gebracht.

Hoewel dit huis op zichzelf niet onaantrekkelijk is, zou het karakter van de stins eerst volmaakt tot zijn recht komen, als de

grimmige woontoren weer vrij temidden der grachten kon verrijzen.

Bron: Leeuwarder courant aug. 1959